นกเงือก เป็นนกที่ใกล้สูญพันธุ์แล้วในประเทศไทย
นกเงือกเป็นนกผัวเดียวเมียเดียว มีลักษณะการทำรังที่แปลกจากนกอื่น คือ เมื่อถึงฤดูกาลทำรัง นกคู่ผัวเมียจะพากันหารัง ซึ่งได้แก่ โพรงไม้ตามต้นไม้ใหญ่ เช่น ต้นยาง ที่อยู่ในที่ลับตา เมื่อตัวเมียเข้าไปอยู่ในโพรง จะทำความสะอาดแล้วเริ่มปิดปากโพรง ด้วยวัสดุต่าง ๆ เช่น ดิน เปลือกไม้ ตัวเมียจะขัง ตัวอยู่ภายในเพื่อออกไข่เลี้ยงลูก
นกกะรางหัวหงอก Garrulax leucolophus ( White-crested Laughingthrush )เป็นนกทีเห็นเพียงครั้งเดียวก็จำได้ มีความยาวจากปลายปากจรดปลายหางราว 30 เซนติเมตร มีขนบนหัวสีขาวฟู คล้ายผมหงอก คอและท้องตอนบนเป็นสีขาว มีปากสีดำและมีแถบสีดำลากจากโคนปากพาดผ่านตาถึงข้างแก้ม ท้ายทอยสีเทา หลัง ไหล่ ตะโพกสีแดงอมน้ำตาล ขนหางสีน้ำตาลคล้ำๆ ลำตัวด้านล่างเลยจากท้องตอนบนเป็นสีน้ำตาลแดงอ่อนๆ นกตัวผู้และตัวเมียคล้ายคลึงกัน
นกชนิดนี้ชอบอยู่เป็นฝูง อาจเป็นฝูงเล็กหรือฝูงใหญ่โดยอาจเป็นฝูงของครอบครัวเดียวกัน กระโดดหากินไปเรื่อยๆตามพื้นดินหรือบนต้นไม้พร้อมกับร้องหนวกหูแทบจะตลอดเวลา อาหารของนกชนิดนี้ได้แก่ผลไม้เช่น มะเม่าเขา หว้า ไทร และแมลงจำพวกตั๊กแตน จักจั่น หนอน เป็นต้น
นกกะรางหัวหงอกทำรังวางไข่ช่วงเดือนมีนาคมถึงพฤษภาคม โดยจะเลือกทำรังบนต้นไม้ขนาดเล็กที่มีเรือนยอดเป็นทรงพุ่มเพราะมักทำรังในพุ่มนั้นเอง หรืออาจทำรังในกอไผ่ รังเป็นรูปถ้วยติดบนกิ่งหรือง่ามไม้ โดยใช้วัสดุที่มีในพื้นที่ และมักอยู่สูงจากพื้นดินไม่เกิน 6 เมตร วางไข่ครอกละ2-5ฟอง เปลือกไข่สีขาวล้วนขนาดราว28×23มม. ใช้เวลาฟักไข่ประมาณ 2 สัปดาห์ เนื่องจากเริ่มกกไข่ตั้งแต่วางไข่ฟองแรก ลูกนกจึงมีขนาดไม่เท่ากัน เมื่อออกจากไข่แล้วนกทั้งฝูงซึ่งบางตัวอาจเป็นลูกที่เกิดเมื่อปีก่อนและยังไม่ได้จับคู่จะช่วยกันหาอาหารมาป้อนลูกนก โดยอาหารของลูกนกมีทั้งหนอน แมลง และอาหารที่ย่อยแล้วที่พ่อแม่นกสำรอกออกมาให้ เมื่อมีศัตรูเข้ามาใกล้รัง นกทั้งฝูงจะช่วยกันส่งเสียงร้องขับไล่ ถ้ายังเข้ามาอีกก็จะรุมจิกตีทันที เมื่ออายุประมาณ11-12วันลูกนกก็ออกจากรังตามพ่อแม่ไปหากินได้แล้ว แต่ก็ยังรับอาหารที่นำมาป้อนอยู่ด้วย
นกชนิดนี้มีการกระจายพันธุ์ในทวีปเอเชียตอนใต้ตั้งแต่ตะวันตกของเทือกเขาหิมาลัยจนถึงจีนด้านตะวันออก และ ตั้งแต่เชิงเขาจนถึงระดับความสูง 2400 เมตรจากระดับน้ำทะเล แต่โดยมากจะอยู่ที่ระดับ600-1200เมตร ทางใต้ในเมียนมาร์ ไทยและอินโดจีนแต่ไม่พบในคาบสมุทรมลายู มาเลเซียและสิงคโปร์ สำหรับในประเทศไทย เป็นนกประจำถิ่นที่พบได้บ่อยในป่าดิบ ป่าโปร่ง ป่าไผ่ จากที่ราบจนถึงความสูง 1600 เมตรจากระดับน้ำทะเลในภาคตะวันตก ภาคเหนือ ภาคตะวันออก ภาคตะวันออกเฉียงเหนือในบางพื้นที่
นกกะรางหัวหงอกเป็นนกใกล้สูญพันธุ์ จัดอยู่ในสัตว์ป่าคุ้มครอง ตามพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พุทธศักราช 2535 สามารถดูได้ที่ สวนสัตว์ดุสิต, สวนสัตว์เปิดเขาเขียว, สวนสัตว์เชียงใหม่, สวนสัตว์สงขลา
ข้อมูลจาก :
หนังสือ คู่มือดูนก หมอบุญส่ง เลขะกุล โดย คณะบุคคล นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุล