นกเงือก เป็นนกที่ใกล้สูญพันธุ์แล้วในประเทศไทย
นกเงือกเป็นนกผัวเดียวเมียเดียว มีลักษณะการทำรังที่แปลกจากนกอื่น คือ เมื่อถึงฤดูกาลทำรัง นกคู่ผัวเมียจะพากันหารัง ซึ่งได้แก่ โพรงไม้ตามต้นไม้ใหญ่ เช่น ต้นยาง ที่อยู่ในที่ลับตา เมื่อตัวเมียเข้าไปอยู่ในโพรง จะทำความสะอาดแล้วเริ่มปิดปากโพรง ด้วยวัสดุต่าง ๆ เช่น ดิน เปลือกไม้ ตัวเมียจะขัง ตัวอยู่ภายในเพื่อออกไข่เลี้ยงลูก
นกหัวโตมลายู Malaysian Plover เป็นนกที่จัดอยู่ในวงศ์นกหัวโต (Family Charadriidae) อาศัยอยู่ตามหาดทราย มีสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ ลำตัวมีขนาดเล็ก หัวโต คอและปากสั้น ปีกเรียวแหลม จงอยปากสีดำ ขายาว ตัวผู้และตัวเมียจะมีสีแตกต่างกันไป
ตัวผู้มีสีขาวตรงหน้าผากค่อนข้างใหญ่แต่คิ้วสั้น ตรงหัวตามีเส้นสีดำ และมีแถบสีดำบริเวณหู กระหม่อมช่วงหน้าสีน้ำตาลแดง ส่วนกระหม่อมช่วงหลังและท้ายทอยสีน้ำตาลอมเทา วงรอบคอสีขาว ต่อด้วยแถบสีดำลากจากข้างอกวนรอบจนไปถึงอีกข้างหนึ่ง ซึ่งแถบสีดำนี้จะแผ่ขยายกว้างออกไปบริเวณหลังช่วงบน บางตัวแถบสีดำอาจมาบรรจบกันที่กลางอก ด้านบนลำตัวสีน้ำตาลอมเทา ปลายปีกสีน้ำตาลเข้ม และมีแถบสีขาว ลากจากเส้นขนด้านในเส้นที่ 5 ไปจนสุดขนปลายปีก ขนกลางปีกด้านนอกมีสีขาวอยู่ตรงโคนขน และปลายขนคลุมปีกใหญ่มีสีขาว หางช่วงกลางสีน้ำตาลเข้ม ตรงขอบตะโพก และ ขนคลุมโคนหางสีขาว ซึ่งสีขนบนปีก และหางจะสังเกตได้ในขณะที่นกบิน ส่วนด้านล่างลำตัวมีสีขาว
แถบสีดำบริเวณหน้าผาก และช่วงอกของนกตัวผู้ สันนิษฐานว่า เป็นส่วนที่ใช้สำหรับข่มขวัญ นกตัวอื่น เพราะตั้งอยู่ในตำแหน่งที่ สามารถมองเห็นได้ชัดเจนขณะเผชิญหน้ากัน นกตัวผู้สองตัวที่กำลังแย่งชิงอาณาเขตจึงข่มขวัญกันโดยยืนหันหน้าเข้าหากันอยู่นิ่งๆ แล้ว แสดงส่วนหน้าผาก ให้อีกฝ่ายหนึ่งเห็น แถบสีดำคล้ายมงกฎนี้ ปรากฎอยู่ในนกหัวโตขนาดเล็ก 25 ชนิดทั่วโลก
นกตัวเมียจะคล้ายกับตัวผู้ แต่สีดำตรงหัวและอกจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลอมน้ำตาลแดงจางๆ และจะสังเกตได้จากลายสีน้ำตาลอมดำ บริเวณอกและกระหม่อมช่วงหน้ากระหม่อม มีสีเหลืองอ่อนแซมอยู่เล็กน้อย ส่วนใหญ่เป็นสีน้ำตาลอ่อน หลังคอเป็นวงสีขาว ซึ่งบางตัวอาจแคบมาก ส่วนนกโตไม่เต็มวัยคล้ายกับตัวเมีย แต่ไม่ค่อยมีสีน้ำตาลอมดำ
อาหารของนกหัวโตมลายูเป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง ที่อาศัยอยู่บริเวณหาดทราย เช่น ไส้เดือนทะเล ตัวหนอน และตัวอ่อนของสัตว์น้ำทั้งหลาย สัตว์พวกนี้ปกติจะอาศัยฝังตัวอยู่ในหาดทราย ไม่ค่อยขึ้นมาอยู่บนผิวดินให้นกหัวโตมลายูจับได้ง่ายๆ นกหัวโตมลายูจึงชอบหากินอยู่ตามแนวทรายใกล้กับที่น้ำทะเลสาดซัดฝั่ง เพราะน้ำทะเลจะทำให้บริเวณชั้นทราย มีการเปลี่ยนแปลง และกระตุ้นให้สัตว์น้ำ ที่อยู่ในทรายเคลื่อนไหว เมื่อมองเห็นเหยื่อขยับตัว หรือเห็นเหยื่อถูกน้ำซัดขึ้นมาอยู่บนผิวดิน นกหัวโตมลายู ย่อมไม่ปล่อยให้โอกาสหลุดลอยไป
นกหัวโตมลายูมักพบหากินตัวเดียวตามหาดทรายชายทะเล มีอาณาเขตของตัวเองและค่อนข้างหวงถิ่น หากมีนกตัวอื่นเข้ามาก็จะวิ่งไล่ให้ออกไป ถึงน้ำขึ้นท่วมหาดก็ไม่เข้าไปอยู่ในแผ่นดิน แต่จะป้วนเปี้ยนแถวหาดทรายหรือขึ้นมาพักอยู่ตามสันทรายที่น้ำไม่ท่วม แต่ถ้าเป็นช่วงฤดูผสมพันธุ์จะพบเป็นคู่หรือกลุ่มเล็กๆ ซึ่งมักเป็นลูกๆ ในครอบครัวเดียวกันที่ยังไม่โตพอจะแยกไปมีอาณาเขตของตัวเองได้ ช่วงกกไข่จะยิ่งหวงถิ่นมาก ออกไปหากินก็จะไม่ไกลจากรังนัก
การทำรังวางไข่ของนกหัวโตมลายูจะทำง่ายๆ แค่วางไข่ลงบนแอ่งทรายไม่ต้องมีวัสดุรองรัง นกหัวโตจะรู้ว่าน้ำขึ้นสูงสุดแค่ไหน และจะเลือกทำรังเหนือแนวน้ำขึ้นสูงสุดนี้ เมื่อลูกนกฟักออกจากไข่จะเดินตามพ่อแม่ไปหากินทันทีเพื่อป้องกันศัตรู เช่นสุนัข และงู พ่อแม่นกจะป้องกันภัยให้ลูกน้อยโดยการล่อหลอกให้ศัตรูสนใจตัวเอง
นกหัวโตมลายูเป็นนกชายเลนไม่กี่ชนิดที่ทำรังวางไข่ในประเทศไทย พบได้ที่ฝั่งอ่าวไทยที่แหลมผักเบี้ย ลงไปหาดปึกเตียน ชะอำ หัวหิน ปราณบุรี สามร้อยยอด บ่อนอก บ้านกรูด อ่าวบางเบิด ชุมพร สุราษฎร์ นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี จนถึงนราธิวาส รวมทั้งฝั่งอันดามันด้วย
ขอบคุณข้อมูลจาก